Matura 2024 język polski 2

1. Tak, ponieważ obraz przedstawia symbole marności (vanitas) – bogactwa i atrybuty władzy, które w obliczu śmierci tracą na znaczeniu, co jest zgodne z hasłem „Marność nad marnościami”.
2. Nie, ponieważ Księga Koheleta mówi o radości życia, a obraz skupia się wyłącznie na strachu przed śmiercią.
3. Tak, ponieważ szkielet na obrazie symbolizuje odrodzenie życia, o którym wspomina biblijny mędrzec.
4. Nie, ponieważ obraz sugeruje, że tylko bogaci ludzie podlegają prawom natury.

W poszarpanej szacie, z rozwiązanymi włosami, pełnymi prochu i popiołu, idzie […] Demeter. […] Przymglone oczy, w których już łez nie ma, wloką się z przedmiotu na przedmiot, zawiedzione i bezradne. Matka szuka zaginionej córki. Oto zostawiła ją na łące, nad brzegiem Oceanu, bawiącą się z nimfami. Odchodząc, zabroniła jej zbierać narcyzów, kwiatów zwodniczych, poświęconych bóstwom podziemnym.
[…]
Persefona obejrzała się wokoło, czy jej nikt nie widzi, i prędko zerwała kwiat. Upiła się jego zapachem, oczy jej zaszły mgłą i ciemność ogarnęła duszę. Wtedy rozwarła się ziemia i Hades, bóg piekieł, porwał Persefonę na wozie zaprzężonym w czarne rumaki. Gdy się ocknęła, wołała, krzyczała. Żaden bóg nie słyszał jej głosu, żadna z nimf, z którymi bawiła się na łące, nie nadbiegła z pomocą. […] Na próżno matka pytała o nią każdego przechodnia. Ani bóg, ani człowiek, ani ptak żaden nie podał jej wieści o córce.Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa 1979

Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi sie podziała?
W którą stronę, w którąś sie krainę udała?
Czyś ty nad wszystki nieba wysoko wzniesiona
I tam w liczbę aniołków małych policzona?
Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szcześliwe
Wyspy1 zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe
Charon jeziora2 wiezie i napawa zdrojem
Niepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?
Czy, człowieka zrzuciwszy3 i myśli dziewicze,
Wzięłaś na się postawę4 i piórka słowicze?
Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała
Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?
Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,
Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?
Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości.
A nie możesz li w onej dawnej swej całości5
Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną
Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną6.

Jan Kochanowski, Tren X, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.1 Na szcześliwe wyspy – mityczne wyspy, na których panowała wieczna radość.
2 Teskliwe […] jeziora – smutne jeziora, właściwie wszelkie wody, bagna i rzeki podziemne.
3 Człowieka zrzuciwszy – pozbywszy się ludzkiej postaci.
4 Postawa – tu: postać.
5 W onej dawnej swej całości – z duszą i z ciałem.
6 Mara nikczemna – złudne widziadło, zjawa.

1. Nie, podmiot liryczny szuka córki w różnych zaświatach, a Demeter od razu wie, gdzie jest Persefona.
2. Tak, obie postaci przeżywają rozpacz po stracie dziecka, a ich cierpienie prowadzi do buntu i kwestionowania dotychczasowego porządku świata (kryzysu wiary/gniewu na bogów).
3. Nie, Kochanowski zachowuje spokój typowy dla stoika, w przeciwieństwie do gwałtownej Demeter.
4. Tak, obie postaci w finale fragmentów odnajdują pełne ukojenie i radość.

CLXXIV
Roland czuje, że śmierć go bierze całego; z głowy zstępuje do serca. Biegnie […] pędem na szczyt góry, położył się na zielonej murawie, twarzą do ziemi. Pod siebie kładzie swój miecz i róg. Obrócił głowę ku zgrai pogan; tak czyni, chcąc, aby Karol powiedział i wszyscy jego ludzie, że umarł jako zwycięzca i jako zacny hrabia. Raz po raz słabnącą ręką uderza się w piersi. Za grzechy swoje wyciąga ku niebu swoją rękawicę.
CLXXV
Roland czuje, że dobiegł już kresu. Leży na stromym pagórku twarzą ku Hiszpanii. Jedną ręką bije się w pierś: „Boże, przez twoją łaskę, mea culpa1 za moje grzechy, wielkie i małe, jakie popełniłem od godziny urodzenia aż do dnia, w którym oto poległem!”. Wyciągnął do Boga prawą rękawicę. Aniołowie z nieba zstępują ku niemu.

1 Mea culpa (łac.) – moja wina.
Pieśń o Rolandzie, [w:] Arcydzieła francuskiego średniowiecza, red. nauk. Zygmunt Czerny, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Anna Tatarkiewicz, Warszawa 1968.

1. Oba zdania są prawdziwe (PP).
2. Pierwsze jest prawdziwe, drugie fałszywe (PF).
3. Pierwsze jest fałszywe, drugie prawdziwe (FP).
4. Oba zdania są fałszywe (FF).

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem,
Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem,
Usta koralem, purpurą jagody2Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody.
Jak się zwadzimy3 – jagody są trądem,
Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem4
Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną,
Czoło maglownią5 a oczy perzyną61 Niestatek – tu: niestałość, zmienność.
2 Jagody – policzki.
3 Zwadzić się – pokłócić się.
4 Blejwas blady – martwa biel ołowianej białej farby.
5 Czoło maglownią – pomarszczone jak pokryta rowkami deska do maglowania.
6 Perzyna – popiół.

Jan Andrzej Morsztyn, Niestatek, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1998.

1. Na zastosowaniu licznych zdrobnień opisujących urodę kobiety.
2. Na zestawieniu niemożliwych zjawisk przyrodniczych z brakiem zgody między zakochanymi, co prowadzi do zaskakującej pointy: kobieta zmienia się częściej niż natura.
3. Na opisaniu smutku poety po rozstaniu z ukochaną w sposób realistyczny.
4. Na użyciu prostego języka, który ma naśladować mowę ludową.

Po klęsce powstania listopadowego, w zmienionej atmosferze duchowej, Mickiewicz zainicjował dwa nowe kierunki romantycznej poezji narodowej. Pierwszy – profetyczny1 – wybiegał w przyszłość; drugi – neosarmacki2 – sięgał w przeszłość.
1 Profetyczny – proroczy.
2 Neosarmacki – nawiązujący do sarmatyzmu.
Bogusław Dopart, Adam Mickiewicz – Dziady, [w:] Lektury polonistyczne. Oświecenie – romantyzm, t. I, red. Andrzej Borowski, Janusz S. Gruchała, Kraków 1997.

1. Utwór opisuje wyłącznie wydarzenia historyczne, które już miały miejsce.
2. Charakter profetyczny przejawia się w natchnieniu poetyckim (Widzenie Konrada) oraz objawieniach (Widzenie ks. Piotra), które zapowiadają przyszłe odrodzenie Polski.
3. Profetyzm polega na krytyce postawy carskich urzędników w salonie warszawskim.
4. Utwór jest profetyczny, ponieważ został napisany wierszem, co uznawano za język bogów.

Tam derkacz1 wrzasnął z łąki, szukać go daremnie,
Bo on szybuje w trawie jako szczupak w Niemnie;
Tam ozwał się nad głową ranny wiosny dzwonek:
Również głęboko w niebie schowany skowronek;
Ówdzie orzeł szerokiem skrzydłem przez obszary
Zaszumiał, strasząc wróble jak kometa cary2
Zaś jastrząb, pod jasnemi wiszący błękity,
Trzepie skrzydłem jak motyl na szpilce przybity.
Aż ujrzawszy wśród łąki ptaka lub zająca,
Runie nań z góry jako gwiazda spadająca.Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2015.

1 Derkacz – ptak brodzący, szybki w biegu.
2 Jak kometa cary – według przekonania ludu kometa zapowiada wojnę i przewroty, jest zatem złowroga dla panujących.

1. Oba zdania są prawdziwe (PP).
2. Pierwsze jest prawdziwe, drugie fałszywe (PF).
3. Pierwsze jest fałszywe, drugie prawdziwe (FP).
4. Oba zdania są fałszywe (FF).

1. Kolor czerwony oznacza krew, konieczność jej przelania a globus na plecach ciężar odpowiedzialności bohatera.
2. Biały i czerwony to kolory polskiej flagi.
3. Postać w stroju cywilnym sugeruje, że Kordian nie chciał być żołnierzem a mina, że jest to ciężar ponad jego siły.
4. Plakat nie nawiązuje do treści dramatu Słowackiego.

Kmicic coraz był bledszy i resztkami sił trzymał na wodzy wybuch szaleństwa; ale książę […], nie zważając na słuchacza, tak dalej mówił:
– Jest, panie kawalerze, zwyczaj w tym kraju, iż gdy kto kona, to mu krewni w ostatniej chwili poduszkę spod głowy wyszarpują, ażeby się zaś dłużej nie męczył. Ja i książę wojewoda wileński postanowiliśmy tę właśnie przysługę oddać Rzeczypospolitej. Ale że siła drapieżników czyha na spadek i wszystkiego zagarnąć nie zdołamy, przeto chcemy, aby choć część, i to nie lada jaka, dla nas przypadła. Jako krewni, mamy do tego prawo. Jeśli zaś nie przemówiłem ci tym porównaniem do głowy i nie zdołałem w sedno utrafić, tedy powiem inaczej. Rzeczpospolita to postaw czerwonego sukna1, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą wileńskim powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy. Niechaj Chmielnicki przy Ukrainie się ostaje, niech Szwedzi z Brandenburczykiem o Prusy i wielkopolskie kraje się rozprawiają, niech Małopolskę bierze Rakoczy czy kto bliższy. Litwa musi być dla księcia Janusza, a z jego córką – dla mnie!
Henryk Sienkiewicz, Potop, t. I, Warszawa 1977.

1. Oba zdania są prawdziwe (PP).
2. Pierwsze jest prawdziwe, drugie fałszywe (PF).
3. Pierwsze jest fałszywe, drugie prawdziwe (FP).
4. Oba zdania są fałszywe (FF).

AKT II
SCENA 24
[…]
WERNYHORA
Wszystko święte, wszystko żywo;
z daleka, a miałem blisko;
wybrałem twój dom, zagrodę
i wybrałem Weselisko.
Waszmość rękę miej szczęśliwą:
Daję Waści złoty róg.
[…]
Na jego rycerny głos
spotężni się Duch,
podejmie Los.
Daję w twoje ręce róg.
Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1977.

1. Jest to symbol bogactwa i szczęścia pary młodej.
2. Symbolizuje sygnał do ogólnonarodowego powstania, czynu zbrojnego i duchowego przebudzenia Polaków.
3. To znak zgody między chłopami a inteligencją przy suto zastawionym stole.
4. Symbolizuje klęskę i konieczność ucieczki z kraju przed zaborcą.

1. Nie, oba utwory pokazują Polskę jako kraj powszechnej szczęśliwości i dobrobytu.
2. Tak, ponieważ w „Przedwiośniu” (obraz biedy w Warszawie czy Nawłoci) Żeromski potwierdza pesymistyczną diagnozę o trudnych początkach niepodległości i niespełnionych nadziejach.
3. Nie, w „Przedwiośniu” szklane domy są dowodem na to, że Polska stała się potęgą gospodarczą.
4. Tak, ale tylko w kontekście opisu rewolucji w Baku, a nie sytuacji w samej Polsce.

Wszystka wzniosłość poczęta w duchu za dni niewoli zamarła w tym pierwszym dniu wolności. Walka o władzę, istniejąca niewątpliwie wszędzie na świecie jako wyraz siły potęg społecznych, partii, obozów i stronnictw, w Polsce przybrała kształty monstrualne. […]
Wewnątrz kraju, gdzie tylko spojrzeć, wszystko popsute, obniżone, znędzniałe. [1920]
Stefan Żeromski, Na probostwie w Wyszkowie, [w:] Katarzyna Sobolewska (red.), Stefan Żeromski wobec niepodległości, „Zeszyty Stowarzyszenia im. Stefana Żeromskiego”, Warszawa 2010.

1. Pamięć ta sprawiła, że Edelman porzucił medycynę i zajął się historią.
2. Jego praca jako kardiologa była formą walki o życie pojedynczego człowieka, co stanowiło kontynuację misji ratowania ludzi przed śmiercią (Umschlagplatz) i próbę „zdążenia” przed wyrokiem losu.
3. Pamięć o Umschlagplatzu skłoniła go do poszukiwania zemsty na oprawcach w swojej codziennej pracy.
4. Edelman chciał zapomnieć o przeszłości, dlatego wybrał zawód lekarza, który nie ma nic wspólnego z wojną.